مقدمات و راه‌اندازی

نصب پایتون در ویندوز، مک و لینوکس

۴ دقیقه مطالعه · به‌روزرسانی ۲۲ مهر ۱۴۰۵

پایتون یک زبان برنامه‌نویسی همه‌کاره و خوش‌خوان است که از اسکریپت‌های کوچک تا وب، تحلیل داده و هوش مصنوعی به کار می‌رود. قبل از هر چیز باید مفسر پایتون (Python interpreter) روی سیستم نصب شود؛ برنامه‌ای که کد شما را می‌خواند و اجرا می‌کند.

اگر فقط می‌خواهید چند خط کد امتحان کنید، لازم نیست چیزی نصب کنید: ویرایشگر آنلاین پای‌دان پایتون را مستقیم در مرورگر اجرا می‌کند. اما برای پروژهٔ واقعی، نصب محلی لازم است.

نصب در ویندوز

روش پیشنهادی امروز، ابزار رسمی Python install manager است. تیم پایتون اعلام کرده نصب‌کنندهٔ سنتی ‎.exe‎ از نسخهٔ 3.16 به بعد دیگر منتشر نمی‌شود.

  1. به سایت رسمی پایتون، python.org، بروید و نشانگر را روی منوی Downloads نگه دارید. صفحهٔ دانلود همهٔ نسخه‌ها را هم دارد؛ نسخه‌هایی که با pre-release مشخص شده‌اند هنوز نهایی نیستند و برای کار روزمره مناسب نیستند. همیشه یک نسخهٔ stable (پایدار) نصب کنید.
  2. از python.org/downloads و Python install manager را دانلود و نصب کنید (همین ابزار در Microsoft Store هم هست).
  3. بعد از نصب، یک ترمینال (PowerShell یا Command Prompt) باز کنید. اجرای اول، یک بررسی‌کنندهٔ تنظیمات را اجرا می‌کند؛ پیشنهادهایش را بپذیرید.
  4. برای دیدن نسخه‌های نصب‌شده و نصب آخرین نسخه:
py list
py install default
python --version

اگر از نصب‌کنندهٔ قدیمی ‎.exe‎ استفاده می‌کنید، حتماً در صفحهٔ اول تیک گزینهٔ Add python.exe to PATH را بزنید. به‌طور کلی هر تیکی که نصب‌کننده خودش زده است را بر ندارید. بیشتر خطاهای «python شناخته نشد» از فراموش کردن همین تیک است.

PATH یعنی چه؟

PATH یکی از «متغیرهای محیطی» (Environment Variables) سیستم‌عامل است: فهرست پوشه‌هایی که ویندوز وقتی دستوری مثل python تایپ می‌کنید در آن‌ها دنبال برنامه می‌گردد. اگر پوشهٔ پایتون در این فهرست نباشد، باید هر بار مسیر کامل فایل را بنویسید؛ چیزی شبیه:

C:\Users\Ali\AppData\Local\Programs\Python\Python312\python.exe salam.py

با تیک PATH، همین کار به python salam.py خلاصه می‌شود.

اگر تیک را نزده‌اید: یا نصب‌کننده را دوباره اجرا کنید (گزینهٔ Modify)، یا دستی اضافه کنید: در منوی Start عبارت environment را جست‌وجو کنید، Edit the system environment variables › Environment Variables › در بخش User variables روی Path دوبار کلیک کنید و مسیر پوشهٔ پایتون و زیرپوشهٔ Scripts آن را اضافه کنید. بعد ترمینال را ببندید و دوباره باز کنید.

بررسی نصب

در ترمینال بنویسید (حرف V بزرگ است):

python -V

اگر چیزی مثل Python 3.14.0 دیدید، نصب درست انجام شده است. در مک و لینوکس معمولاً python3 -V.

خطاهای رایج در ویندوز

مشکل علت و راه‌حل
'python' is not recognized… پایتون در PATH نیست. نصب را با گزینهٔ PATH تکرار کنید یا از دستور py استفاده کنید.
تایپ python فروشگاه مایکروسافت را باز می‌کند در Settings › Apps › Advanced app settings › App execution aliases، گزینه‌های python را خاموش کنید.

نصب در macOS

دو راه رایج دارید:

  • نصب‌کنندهٔ رسمی: فایل ‎.pkg‎ را از python.org دانلود و اجرا کنید.
  • با Homebrew (برای برنامه‌نویس‌ها راحت‌تر):
brew install python
python3 --version

در مک معمولاً دستور python3 است، نه python.

نصب در لینوکس

بیشتر توزیع‌ها پایتون ۳ را از قبل دارند. برای اطمینان و نصب ابزارهای کنار آن (اوبونتو/دبیان):

sudo apt update
sudo apt install python3 python3-pip python3-venv
python3 --version

اولین برنامه

حالت تعاملی (REPL)

در ترمینال python (یا python3) را تایپ کنید. اینجا محیط تعاملی است: هر دستوری بنویسید بلافاصله اجرا می‌شود. علامت >>> یعنی پایتون منتظر دستور شماست:

>>> 2 + 3
5
>>> print("سلام دنیا")
سلام دنیا
>>> exit()

اجرای فایل

یک فایل به نام hello.py بسازید و این کد را در آن بنویسید. (همین‌جا هم می‌توانید دکمهٔ «اجرا» را بزنید.)

name = "پایتون"
print("سلام", name)
print("۲ به توان ۱۰ می‌شود:", 2 ** 10)

سپس در ترمینال، در همان پوشه:

python hello.py

pip و محیط مجازی (venv)

pip مدیر بستهٔ پایتون است و کتابخانه‌ها را از PyPI نصب می‌کند (جزئیات و رفع خطاهایش در درس بعد آمده). اما نصب همه‌چیز روی پایتون اصلی سیستم، دیر یا زود باعث تداخل نسخه‌ها می‌شود. راه‌حل، محیط مجازی است: یک پوشهٔ ایزوله برای هر پروژه.

# ساخت محیط مجازی در پوشهٔ پروژه
python -m venv .venv

# فعال‌سازی در ویندوز
.venv\Scripts\activate

# فعال‌سازی در مک و لینوکس
source .venv/bin/activate

# حالا هر چه نصب شود فقط در همین پروژه است
pip install requests
pip list
deactivate

وقتی محیط فعال است، نام آن (مثلاً (.venv)) ابتدای خط ترمینال دیده می‌شود.

عادت خوب: برای هر پروژه یک محیط مجازی بسازید و فهرست بسته‌ها را با pip freeze > requirements.txt ذخیره کنید تا دیگران با pip install -r requirements.txt همان محیط را بسازند.

قدم بعدی

پایتون نصب است. در درس بعد می‌بینیم پایتون کد را چطور اجرا می‌کند و pip چطور کار می‌کند. بعد محیطی برای نوشتن کد انتخاب کنید: برای یادگیری و تحلیل داده Jupyter و برای پروژه‌ها VS Code.